Preventie werkt pas écht als we ook meten wat het oplevert

Europa investeert steeds meer in gezondheid, vitaliteit en preventie. Van leefstijlprogramma's en stressreductie tot digitale coaching en wijkgerichte initiatieven. Maar een belangrijke vraag blijft vaak onvoldoende beantwoord: welke interventies verbeteren daadwerkelijk de gezondheid van mensen, voor wie werken ze het beste en hoelang houden de resultaten aan? Betere effectmetingen kunnen preventie niet alleen effectiever, maar ook betaalbaarder en schaalbaarder maken.

Meer preventie is noodzakelijk. Maar wat werkt werkelijk?

De druk op de gezondheidszorg neemt in heel Europa toe. Vergrijzing, chronische aandoeningen, mentale gezondheidsproblemen en personeelstekorten vragen om een fundamenteel andere benadering: niet alleen behandelen wanneer mensen ziek worden, maar vooral investeren in het behouden en verbeteren van gezondheid.

Volgens Health at a Glance: Europe 2024 van de OECD en de Europese Commissie leeft meer dan 40% van de Europeanen van 65 jaar en ouder met ten minste twee chronische aandoeningen. Tegelijkertijd vertegenwoordigde preventie in 2022 slechts 4,3% van de totale zorguitgaven in de EU.

Niet alleen Nederland kent inmiddels talrijke initiatieven, zoals de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI), programma's voor mentale gezondheid, valpreventie, vitaliteitsprogramma's bij werkgevers en wijkgerichte preventie. Ook elders in de EU bestaan deze of vergelijkbare ‘oplossingen’ ruimschoots.

Maar investeren in preventie is niet voldoende. We moeten ook beter kunnen vaststellen welke investeringen daadwerkelijk gezondheidswinst opleveren.

We meten vooral wat we doen, maar onvoldoende wat het oplevert

Veel preventieprogramma's rapporteren hoeveel mensen deelnemen, hoeveel coachinggesprekken plaatsvinden of hoe tevreden deelnemers zijn. Dat is nuttige informatie, maar beantwoordt niet de belangrijkste vraag: is de fysieke of mentale gezondheid daadwerkelijk verbeterd? En blijft die verbetering bestaan nadat het programma is afgelopen?

Een leefstijlprogramma kan honderden deelnemers bereiken, maar hoeveel mensen ervaren na zes maanden een betere conditie, minder stress of meer vitaliteit? Welke deelnemers profiteren het meest en waarom?

Zonder consistente metingen vóór, tijdens en na interventies is dat moeilijk vast te stellen.

Bovendien gebruiken aanbieders vaak verschillende meetinstrumenten, vragenlijsten en succescriteria. Daardoor zijn resultaten lastig te vergelijken en kunnen succesvolle oplossingen moeilijker worden opgeschaald. Zonder vergelijkbare effectmetingen blijven we investeren in interventies waarvan we onvoldoende weten welke daadwerkelijk het meeste verschil maken.

Meer bewijs maakt preventie effectiever én schaalbaarder

Betere effectmetingen kunnen de manier veranderen waarop preventie wordt georganiseerd, verbeterd en gefinancierd.

Wanneer interventies op een consistente manier worden gevolgd, ontstaat inzicht in:

• Wat werkt: welke interventies leiden tot aantoonbare verbeteringen in welzijn en vitaliteit?

• Voor wie: welke doelgroepen profiteren het meest?

• Wanneer: hoe snel ontstaat verbetering en hoe duurzaam is deze?

• Hoe: welke aanpassingen maken interventies effectiever?

• Tegen welke kosten: welke interventies leveren de meeste waarde op per geïnvesteerde euro?

Voor burgers betekent dit betere begeleiding en inzicht in hun vooruitgang. Voor professionals helpt het om ondersteuning gerichter aan te bieden. Werkgevers kunnen beter beoordelen welke vitaliteitsprogramma's bijdragen aan gezondere medewerkers en mogelijk minder ziekteverzuim.

Voor gemeenten, zorgverzekeraars en beleidsmakers wordt het gemakkelijker om investeringen te onderbouwen en succesvolle interventies breder beschikbaar te maken.

Een systematische review in The Lancet Public Health (2025), gebaseerd op 88 reviews, laat zien dat verschillende gezondheidsinterventies op de werkplek positieve effecten kunnen hebben. Tegelijkertijd verschillen de resultaten aanzienlijk tussen interventies en uitkomstmaten.

Ook de Wereldgezondheidsorganisatie benadrukt in haar Europese publicatie Evaluating the impact of interventions addressing health behaviour (2024) het belang van systematische evaluaties: niet alleen om te bepalen óf een interventie werkt, maar ook waarom, onder welke omstandigheden en voor welke groepen.

Waarom wordt er nog onvoldoende structureel gemeten?

Traditionele gezondheidsmetingen zijn vaak relatief kostbaar, arbeidsintensief of belastend. Klinische onderzoeken en uitgebreide gevalideerde vragenlijsten leveren waardevolle informatie op, maar zijn niet altijd praktisch voor het frequent monitoren van grote groepen mensen. Daardoor worden metingen vaak uitsluitend bij aanvang en afsluiting uitgevoerd. Inzicht in tussentijdse ontwikkelingen, terugval en de effecten van aanpassingen ontbreekt dan.

Bovendien kunnen complexe metingen deelname ontmoedigen, juist bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden of mensen die moeilijk bereikbaar zijn voor preventieprogramma's.

De oplossing is niet om klinisch gevalideerde instrumenten te vervangen. Deze blijven noodzakelijk waar medische conclusies of specifieke wetenschappelijke uitkomsten daarom vragen.

De uitdaging is om betrouwbare effectmetingen eenvoudiger, frequenter en betaalbaarder te maken, zonder wetenschappelijke kwaliteit uit het oog te verliezen.

Een gemeenschappelijke meetlaag voor preventie

Hier ligt een belangrijke toepassiong voor het IVC Health-platform, naast de andere toepassingen ervan.

De IVC Wellness Indicator combineert gegevens uit onder meer een laagdrempelige smartphone-gebaseerde gezichtsscan (rPPG), zelfgerapporteerde informatie en, waar gewenst, wearables en andere databronnen. Een uitgekiend model zorgt voor een eenvoudig interpreteerbare score van de diverse data uit deze bronnen, maar geeft ook op de individuele scores inzicht en toelichting. Het platform maakt dus informatie over fysiek en mentaal welzijn toegankelijk via begrijpelijke indicatoren en trends. Gebruikers krijgen inzicht in hun ontwikkeling en kunnen gegevens desgewenst delen met een coach of begeleider. Datzelfde geldt voor -geanonimiseerd- inzicht op groepsnivo.

De potentiële waarde gaat dus verder dan individuele monitoring.

Door dezelfde meetmethodiek vóór, tijdens en na verschillende interventies toe te passen, kan IVC een gemeenschappelijke infrastructuur bieden voor het volgen van veranderingen in welzijn.

Een leefstijlprogramma van een gemeente, een stressreductieprogramma bij een werkgever, een fitnessinterventie of een preventieprogramma vanuit de eerstelijnszorg verschillen in aanpak, maar kunnen gedeeltelijk dezelfde welzijnsindicatoren volgen. Dit maakt consistente gegevensverzameling en, waar wetenschappelijk verantwoord, vergelijking van resultaten mogelijk

IVC levert dan niet zelf de interventie, maar ondersteunt uiteenlopende interventieaanbieders met een gemeenschappelijke meet-, monitoring- en feedbacklaag.

Effectmeting moet ook voor kleinere organisaties betaalbaar zijn

Een belangrijke voorwaarde voor grootschalige toepassing is dat effectmeting niet uitsluitend is weggelegd voor grote onderzoeksinstellingen, ziekenhuizen of werkgevers met omvangrijke budgetten.

Juist organisaties die dicht bij burgers, patiënten en medewerkers staan, moeten op een eenvoudige en betaalbare manier kunnen meten wat hun interventies opleveren.

Denk aan:

• Gemeenten en welzijnsorganisaties: om wijkgerichte preventie, leefstijlprogramma's en ondersteuning van kwetsbare groepen beter te evalueren.

• Coaching-, leefstijl- en fitnessaanbieders: om hun toegevoegde waarde voor klanten en opdrachtgevers beter aan te tonen.

• Huisartsenpraktijken, POH's en eerstelijnszorgorganisaties: om leefstijlverandering en welzijnsontwikkeling te volgen zonder onnodige extra werkdruk.

• Kleine en middelgrote werkgevers: om de effecten van vitaliteitsprogramma's inzichtelijk te maken zonder kostbare onderzoeksprojecten.

• Arbodiensten en preventieaanbieders: om de resultaten van verschillende interventies systematischer te volgen en te vergelijken.

• Zorgverzekeraars en regionale samenwerkingsverbanden: om interventies beter te beoordelen en succesvolle oplossingen op te schalen.

Een schaalbaar digitaal platform kan de kosten per deelnemer en per meetmoment helpen beperken. Daarbij zijn eenvoudige toegang via een smartphone, beperkte administratieve belasting en begrijpelijke rapportages belangrijke voorwaarden.

Voor individuele professionals en kleinere organisaties zou effectmeting eigenlijk onderdeel moeten kunnen worden van de reguliere dienstverlening, in plaats van een afzonderlijk en kostbaar onderzoeksproject.

Van welzijnsverbetering naar maatschappelijke en economische waarde

Stel dat verschillende werkgevers in Nederland en Duitsland programma's aanbieden om werkstress te verminderen. De ene kiest voor coaching, een andere voor beweging en ontspanning en een derde voor een combinatie van interventies en verbeteringen in de werkomgeving. Met een gemeenschappelijke meetmethodiek kunnen ontwikkelingen in welzijn op vergelijkbare wijze worden gevolgd.

Wanneer deze informatie wordt gecombineerd met passende gevalideerde vragenlijsten en objectieve, privacybeschermde verzuimgegevens, kan ook nog worden onderzocht in hoeverre interventies bijdragen aan beter functioneren en minder ziekteverzuim.

Een verbetering van een welzijnsindicator bewijst op zichzelf niet dat de interventie de oorzaak is. Maar een laagdrempelige meetinfrastructuur kan dergelijke evaluaties veel toegankelijker en betaalbaarder maken. Hetzelfde principe geldt voor leefstijlprogramma's, wijkgerichte preventie, ondersteuning van ouderen en interventies gericht op het voorkomen van chronische aandoeningen.

Van lokale initiatieven naar Europese kennisopbouw

Voor Nederland biedt dit mogelijkheden om preventieprogramma's binnen gemeenten, zorgregio's, werkgevers en welzijnsorganisaties beter te evalueren en succesvolle aanpakken breder toe te passen.

Op Europees niveau is de potentiële waarde vanzelfsprekend nog groter.

Hoewel zorgstelsels en financieringsmodellen verschillen, hebben Europese landen veel gemeenschappelijke uitdagingen: vergrijzing, chronische aandoeningen, mentale gezondheidsproblemen en groeiende druk op de zorg. Door gestandaardiseerde en wetenschappelijk onderbouwde meetmethoden toe te passen, kunnen landen en organisaties gemakkelijker van elkaar leren.

Dat vereist aandacht voor verschillen in populaties, taal, cultuur en arbeidsomstandigheden. Natuurlijk. Maar met gemeenschappelijke meetprincipes en zorgvuldig opgebouwde referentiegegevens ontstaat een betere basis voor internationale vergelijking.

Zo kunnen succesvolle interventies sneller worden herkend, verbeterd en opgeschaald, in plaats van dat iedere organisatie of regio opnieuw moet ontdekken wat werkt.

De volgende stap: niet alleen meer preventie, maar beter weten wat werkt

Europa zal de komende jaren verder moeten investeren in preventie. Niet alleen om de druk op de gezondheidszorg te verminderen, maar vooral om mensen langer gezond, vitaal en zelfstandig te laten leven.

Daarvoor zijn niet alleen meer interventies nodig, maar ook betere manieren om hun resultaten zichtbaar te maken. Een platform zoals van IVC Health kan hierin een faciliterende rol spelen: door laagdrempelige monitoring, persoonlijke feedback en consistente gegevensverzameling toegankelijk te maken voor zowel grote als kleine organisaties.

In combinatie met zorgvuldig effectonderzoek kan dit bijdragen aan sterkere bewijsvoering en beter onderbouwde investeringen.

Want de toekomst van preventie wordt niet alleen bepaald door hoeveel interventies we aanbieden, maar vooral door hoe goed we weten welke interventies daadwerkelijk verschil maken.

En hoe beter we dat weten, hoe effectiever, betaalbaarder en schaalbaarder we preventie kunnen.